مالکیت فکری و گذری اجباری از «کلاه قرمزی» به «مهمونی»

مالکیت فکری و گذری اجباری از «کلاه قرمزی» به «مهمونی»

امروزه مالکیت فکری نقش تأثیرگذاری در همه شقوق جامعه دارد و نبود آگاهی و توجه به این امر، ممکن است خسارت‌های جبران‌ناپذیری ایجاد کند. یکی از مهم‌ترین شقوق این مالکیت، ثبت آثار و محصولات است؛ موضوعی که اساساً برنامه‌سازان و هنرمندان از آن غافل‌اند.

به گزارش گروه حقوقی و قضایی خبرگزاری فارس، سید محمدحسن خلخالی، دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی و پژوهشگر مالکیت فکری در این باره نوشت: «امروزه مالکیت فکری نقش تأثیرگذاری در همه شقوق جامعه دارد و نبود آگاهی و توجه به این امر، ممکن است خسارت‌های جبران‌ناپذیری ایجاد کند. یکی از مهم‌ترین شقوق این مالکیت، ثبت آثار و محصولات است؛ موضوعی که اساساً برنامه‌سازان و هنرمندان از آن غافل‌اند».

موضوع ثبت آثار و محصولات اعم از عروسک‌ها در ساخت و تولید برنامه‌های تلویزیونی هم اهمیت دارد و عدم توجه به ثبت، همواره اختلافاتی را بین برنامه‌سازان و صداوسیما ایجاد کرده است. نمونه اخیر این اختلاف که پای حقوق مالکیت فکری در عرصه هنر را باز کرد، عروسک جناب‌خان است که پیش از پخش برنامه خندوانه توسط آقای سعید سالارزهی مالک آن ثبت شده بود و به‌دلیل عدم رضایت مالک عروسک، جناب‌خان در فصل 4 برنامه خندوانه حضور نداشت و در نهایت صداوسیما مجبور شد با پرداخت هزینه‌ای مالکیت عروسک را خریداری کند و پس از این اتفاق، صداوسیما طی نامه‌ای (که قابل دسترس عموم نیست) به مرکز مالکیت معنوی اعلام کرد که مالکیت تمامی آثاری که از تلویزیون پخش می‌شود، متعلق به صداوسیماست و از ثبت محصولات و آثار جلوگیری می‌شود.

موضوع مشابه دیگری که ریشه تاریخی دارد، عروسک‌های کلاه‌قرمزی و پسرخاله است؛ از آنجا که این عروسک‌ها توسط سازندگان آن، آقایان ایرج طهماسب، حمید جبلی، و حمید مدرسی ثبت نشده و مالک آن مشخص نبود، از ابتدای پخش برنامه کلاه‌قرمزی همواره بر سر مالکیت عروسک‌ها اختلاف بود. از یک سو، صداوسیما مالکیت آنها را متعلق به خود می‌دانست و از سوی دیگر، تهیه‌کننده، کارگردان، و نویسندگان برنامه، خود را مالک عروسک‌ها می‌دانستند و به‌دلیل همین اختلاف‌ها بود که این برنامه حضور مستمری در تلویزیون نداشت و هرگاه توافقی حاصل می‌شد، برنامه‌ای هم تولید می‌شد. اما از سال ۱۳۹۷ که آخرین سری برنامه کلاه‌قرمزی پخش شد، متأسفانه دیگر برنامه‌ای تولید نشد و گروه سازنده نتوانست تلویزیون را قانع کند که حق استفاده از عروسک‌ها را بخرد و تلویزیون هم نتوانست گروه را راضی به ادامه ساخت برنامه کند و پس از سی سال باید با عروسک کلاه‌قرمزی و پسرخاله خداحافظی کرد.

این اختلاف‌ها و عدم توافق بر سر مالکیت عروسک‌ها منجر شد ایرج طهماسب پس از ۴ سال دوری برای بازگشت به برنامه‌سازی، قید کلاه‌قرمزی و پسرخاله و دیگر عروسک‌های محبوب و دوست‌داشتنی را بزند و به‌دنبال ساخت برنامه جدیدی در شبکه خانگی و با خلق شخصیت‌های عروسکی جدید باشد. برنامه‌ای به اسم مهمونی به کارگردانی ایرج طهماسب و تهیه‌کنندگی حسن خدادای و اجرای استاد ایرج طهماسب و با عروسک‌هایی همچون «شاباش»، «دی‌جی»، «کته‌خانم»، «قیمه‌خانم»، «بچه» و... بدون حضور کلاه قرمزی، پسر خاله، جیگر، بع بعی و ...

همان‌گونه که مشاهده شد، توجه به ثبت آثار و محصولات به‌عنوان طرح صنعتی پیش از انتشار، از اهمیت بالایی برخوردار است و با عدم ثبت آن ممکن است مالکیت آنها از طراح و مالک اصلی سلب شود.

بر اساس قانون ثبت اختراع طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶، طراح یا مالک عروسک می‌تواند شکل ظاهری عروسک، نحوه بسته‌بندی و جزئیات خود را به‌عنوان طرح صنعتی در مرکز مالکیت معنوی ثبت کند و تا ۵ سال تحت حمایت قانونی قرار گیرد. البته این مدت برای دو دوره ۵ ساله متوالی دیگر قابل حمایت است و اگر شخصی از طرح صنعتی ثبت‌شده بدون اجازه مالک آن سوءاستفاده کند، مجرم محسوب و مجازات می‌شود.

از این رو، مالک عروسک برای برخورداری از حمایت‌های قانونی باید عروسک را در مرکز مالکیت معنوی به‌عنوان طرح صنعتی ثبت کند و بر اساس قانون، مالک عروسک، شخصی محسوب می‌شود که سند مالکیت به نام او صادر شده باشد. نکته مهم در ثبت طرح صنعتی آن است که طرح صنعتی زمانی قابل ثبت است که جدید و اصیل باشد و پیش از درخواست ثبت طرح، افشا، منتشر، یا پخش نشده باشد؛ اما اگر به طریقی و در هر رسانه‌ای افشا شود، دیگر جدید محسوب نمی‌شود و قابلیت ثبت ندارد. بنابراین، پیش از هر اقدامی باید به فکر ثبت آثار و محصولات خود باشید.

دیدگاه ها

  • دیدگاهی موجود نیست

ثبت دیدگاه